Τα βίαια παιδιά | Ζ. Α. Μιλλέρ

Τα βίαια παιδιά

Ζ. Α. Μιλλέρ

 

Ενόρμηση θανάτου ή Σύμπτωμα;

 

Η βία του παιδιού δεν αποτελεί σύμπτωμα. Είναι μάλιστα το αντίθετο του συμπτώματος. Δεν είναι αποτέλεσμα απώθησης αλλά αποτελεί μάλλον σημάδι ότι η απώθηση δε λειτούργησε.

Μπορούμε να αναρωτηθούμε ποιά ενόρμηση θα ικανοποιούσε η βία και ειδικά η βία του παιδιού; Θα προσπαθήσω να απαντήσω στο ερώτημα λέγοντας ότι η βία δεν είναι το υποκατάστατο της ικανοποίησης μιας ενόρμησης. Είναι ικανοποίηση. Η βία είναι η ικανοποίηση της ενόρμησης του θανάτου. Πράγματι αξίζει να σημειώσουμε ποιο είναι το αντίθετο του Έρωτα στον μύθο στον οποίο αναφέρεται ο Φρόυντ. Το αντίθετο του έρωτα δεν είναι το μίσος, είναι ο θάνατος, ο Θάνατος. Σε αυτό το σημείο πρέπει να διαφοροποιήσουμε τη βία από το μίσος. Το μίσος είναι από την πλευρά της αγάπης. Το μίσος όπως η αγάπη, είναι από την πλευρά του Έρωτα. Γι’ αυτό ο Λακάν νομιμοποιείται να μιλά για έχθρωτα, μια λέξη που πράγματι αποδίδει το νόημα. Τόσο η αγάπη όσο και το μίσος είναι τρόποι συναισθηματικής έκφρασης του Έρωτα. Το μίσος είναι από την πλευρά του Έρωτα. Είναι πράγματι ένας πολύ ισχυρός δεσμός με τον Άλλο. Είναι ένας σημαντικός κοινωνικός δεσμός. 

Η βία είναι από την πλευρά του Θανάτου. Για να δανειστώ τον τίτλο ενός από τα βιβλία του Λα Μποετιέ, «η νύχτα του Μοντέν» είναι η απόλαυση ενάντια στο Ένα. Ξέρετε ότι για τον Φρόυντ, κλασσικά, ο Έρωτας (ενώνει) κάνει το Ένα, αλλά ο Θάνατος λύνει, ξεκάνει τα Ένα, χωρίζει, διασπά. Το βίαιο παιδί είναι εκείνο που σπάει και που παίρνει ικανοποίηση από το απλό γεγονός του να σπάει, του να καταστρέφει. Οπότε θα έπρεπε να λάβουμε υπόψιν μας την απόλαυση που διακυβεύεται και αυτό που θα αποκαλούσαμε καθαρή ευχαρίστηση καταστροφής.

Από μια άποψη, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη νομοτελειακή θεώρηση του παιδιού ως πλαίσιο. Υπάρχει μια αιτία για τη βία. Κλασσικά παρατηρούμε το διάλογο των γονέων, το λόγο του περίγυρου και συνειδητοποιούμε ότι από πολύ νωρίς μπορεί να ανατεθεί στο παιδί η θέση του βίαιου, του καταστροφέα. Ο αναλυτής σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να βοηθήσει το παιδί να πάρει απόσταση από το σημαίνον που του αναθέτει ο Άλλος. Από μια άλλη άποψη το υποκείμενο πρέπει να θεωρηθεί ως τόπος της απροσδιοριστίας. Τότε αναρωτιόμαστε τι επιλογή έχει κάνει. Ποιος είναι ο προσανατολισμός του; Eδώ η απάντηση δε συνάγεται. Δε μπορεί να αποδοθεί αιτιότητα. Μπορούμε να προσεγγίσουμε την αιτιότητα μόνο μετά το γεγονός (εκ των υστέρων). Γι’ αυτό το λόγο πρέπει να είμαστε πολύ σχολαστικοί όταν κρατάμε σημειώσεις των δηλώσεων του παιδιού.

Η «ομιλούσα» βία μπορεί να είναι υστερικής φύσης καθώς επίσης και παρανοϊκής φύσης. Θα πούμε ότι είναι υστερικής φύσης όταν μετράει (εκλαμβάνεται) ως αίτημα αγάπης ή ως παράπονο για την έλλειψη αγάπης. Δηλαδή όταν τοποθετείται στην πλευρά του Έρωτα. Εκεί, στην πλευρά του Έρωτα, η βία του παιδιού είναι το υποκατάστατο της ικανοποίησης του αιτήματος της αγάπης που δεν ήρθε. (Ενός ανικανοποίητου αιτήματος αγάπης). Σε αυτές τις περιπτώσεις η βία είναι όντως ένα σύμπτωμα. Και θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ένα ανεστραμμένο μήνυμα. 

Αναφορικά με το βίαιο παιδί δεν πρέπει κανείς να υπνωτίζεται από την αιτία. Υπάρχει βία χωρίς ένα γιατί, που η ίδια αποτελεί την αιτία, που η ίδια, από μόνη της είναι απόλαυση. Μόνο σε δεύτερο χρόνο θα αναζητήσουμε τη νομοτέλεια, την αιτία, την υπεραπόλαυση (plus-de-jοuir) που είναι το αίτιο της επιθυμίας να καταστρέφει, (το αίτιο) της ενεργοποίησης αυτής της επιθυμίας.

Πρέπει να αφήσουμε χώρο στην παιδική βία σαν τρόπο ευχαρίστησης ακόμη και όταν αποτελεί ένα μήνυμα. Αυτό σημαίνει να μην την αντιμετωπίσουμε κατά μέτωπο, καθώς ποτέ δεν ξεχνάμε ότι ο αναλυτής δεν είναι ο φύλακας της κοινωνικής πραγματικότητας, ότι μπορεί κάποιες φορές να έχει τη δύναμη να επιδιορθώσει ένα έλλειμμα του συμβολικού ή να αναδιοργανώσει την άμυνα: αλλά και στις δύο περιπτώσεις αυτό το συγκεκριμένο αποτέλεσμα παράγεται μόνο έμμεσα.

Δε θα δεχτούμε τυφλά την επιβολή του σημαίνοντος «βίαιος» από την οικογένεια ή από το σχολείο. Αυτό (το σημαίνον της βίας, η βία) μπορεί να είναι μόνο ένας δευτερογενής παράγοντας. Ας μην παραβλέπουμε ότι υπάρχει αυτό που λέμε επανάσταση του παιδιού, που μπορεί να είναι υγιής και πρέπει να την ξεχωρίσουμε από την αλλοπρόσαλλη βία. Αυτήν την επανάσταση είμαι υπέρ του να την καλωσορίσω γιατί μια από τις πεποιθήσεις μου συνοψίζεται σε αυτό που ο πρόεδρος Μάο εξέφρασε με αυτούς τους όρους: «Ο καθένας έχει το δικαίωμα να επαναστατεί».

                                                                          Μτφ. Ελένη Καρακωνσταντάκη 

 

Παρέμβαση του Ζ. Α. Μιλλέρ στo κλείσιμο της 4ης ημερίδας του Ινστιτούτου του Παιδιού.

 

Miller J.-A., « Enfants violents », Après l’enfance, Paris, Navarin éditions, coll. La petite Girafe, 2017, p. 200. Intervention de clôture de la 4eJournée de l’Institut psychanalytique de l’enfant

 

Δημοσιευμένο στα αγγλικά στο περιοδικό Lacanian Review, τεύχος 4 .

TOP